Evlat Edinme

Evlat edinme, 1926 yılında hukuk sistemimize giren bir müessesedir. Evlat edinme, evlat edinilen ile evlat edinen(anne veya baba ya da her ikisi birlikte) arasında soybağının kurulmasını sağlar. Evlat edinme yoluyla kurulan soybağı, “kan bağı” esasına göre kurulan soybağı değil; “yapay soybağı” olarak adlandırılır.

A) Hukuki Mahiyeti

Evlat edinmenin hukuki mahiyeti konusunda doktrine çeşitli görüş farklılıkları1 mevcut olmakla birlikte “mahkeme kararıyla kurulan hukuki ilişki” olarak nitelendirmek daha doğru olacaktır çünkü evlat edinme ilişkisi, hâkim kararı ile kurulur.

B) Evlat Edinme Şartları

Evlat edinmeyi, Türk Medeni Kanunun sistematiğine uygun olarak “Küçüklerin Evlat Edinilmesi”” ve “Erginlerin ve Kısıtlıların Evlat Edinilmesi” şeklinde iki farklı açıdan ele almak gerekir. Küçüklerin evlat edinilmesi TMK’da 8 madde halinde düzenlemiştir ama erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi 1 maddede düzenlenmiştir çünkü kanun koyucu, küçüklerin evlat edinilmesine daha çok özen gösterilmesini istemiştir. (Uygun düştüğü ölçüde küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin maddeler kıyasen erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi hakkında da uygulanır.

I- Küçüklerin Evlat Edinilmesi (TMK m.305 ve 312 Arası)

Küçükleri evlat edinmenin genel ve özel şartları olmak üzere iki farklı şart tipi vardır:

a- Genel Şartları

1- Evlat edinecek kişi tarafından, küçüğün, 1 yıl boyunca bakılması ve eğitilmesi gerekir. Bu 1 yıllık süreyi, bir bakıma deneme süresi olarak nitelendirmek gerekir.
2- Evlat edinmenin, küçüğün yararına olması gerekir.
3- Evlat edinenin diğer çocuklarının menfaatleri, hakkaniyete aykırı olarak zedelenmemelidir.

b- Özel Şartları

1- Kişiler birlikte evlat edinmek istiyorsa, kural olarak bu kişilerin 5 yıldan beri evli olması ya da eşlerin 30 yaşını doldurmuş olması gerekir ancak iki istisnai durumda 5 yıllık evli olma şartı ya da 30 yaş şartı aranmaz:
–Eşiyle en az 2 yıl evli olan veya 30 yaşını dolduran kişi, diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir.
–30 yaşını dolduran eş, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması veya en az 2 yıldır nerede olduğu bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla en az 2 yıldır eşiyle ayrı yaşaması halinde kişi tek başına evlat edinebilir.
2- Kişi tek başına evlat edinmek istiyorsa, kişinin 30 yaşını doldurması gerekir.
3- Evlat edinilen, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olmalıdır.
4- Ayırt etme gücü olan küçüğün rızası gerekir.
5- Evlat edinilecek küçüğün anne ve babasının birlikte, küçüğün doğumundan en az 6 hafta sonra sözlü veya yazılı olarak rıza göstermesi gerekir ancak iki istisnai halde bu rıza aranmaz:
–Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa veya ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa,
–Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.
6- Vesayet altındakiler için vesayet makamının izni gerekir.

II- Erginlerin ve kısıtlıların evlat Edinilmesi (TMK m.313)

1- Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatinin bulunması gerekir. Kanunun ilk halinde “evlat edinin altsoyunun olmaması” şartı aranıyordu ancak 2005’de yapılan değişiklik ilk bu şart değiştirildi.
2- Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlat edinen tarafından en az 5 yıldan veri bakılıp gözetilmeli veya evlat edinen tarafından, küçükken en az 5 yıl süreyle bakılıp gözetilmeli ya da en az 5 yıldan beri evlat edinen ile evlat edinilen kişi aile olarak yaşamalıdır.
3- Evlat edinilmek istenen kişi evli ise eşinin rızası gerekir.

C) Kurulması ve Şekli

Evlat edinme, mahkeme kararıyla kurulur ki bu mahkeme kararı kurucu niteliktedir.
Evlat edinmeye karar verecek mahkeme, evlat edinenin veya birlikte evlat edinme halinde eşlerden birinin oturduğu yerdeki Aile Mahkemesidir. (Davanın açılacağı yargı alanında Aile Mahkemesi yoksa dava, Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür.)
Mahkeme, evlat edinmeye karar verirken gerekli şartların gerçekleşip gerçekleşmediği araştırmalı ve gerekirse uzman görüşüne başvurmalıdır.

D) Sonuçları

Evlat edinilen küçükse, evlat edinenin soyadını alır; ergin veya kısıtlıysa seçme hakkı sahiptir.
Evlat edinen ile evlatlık arasında hısımlık kurulur.
Evlat edinilen, evlat edenin kan hısmı olmamasına rağmen kan hısmı gibi ona I.zümre mirasçısı olur. Evlat edinme halinde mirasçılık tek yönlüdür yani evlat edinen, evlat edinilene mirasçı olamaz ama evlat edinilen, evlat edinene mirasçı olur.
Evlat edinen ile evlat edinilenin evlenmesi yasaktır.
Evlat edinilen ergin değilse evlat edinenin velayeti altına girer.

E) Kaldırılması

Evlat edinme ilişkisinin kaldırılması dava yoluyla olur. Dava, kaldırılma sebebinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmalıdır. Dava kararı geçmişe etkili değildir.
Evlat edinme ilişkisinin kaldırılması iki halde söz konusu olur:
1- Rızası gereken kişilerin rızasının bulunmaması. (Küçüğün menfaati ağır biçimde zedelenmemelidir.)
2- Evlat edinme şartlarında eksiklik. Bu durumda, Cumhuriyet Savcısı veya her ilgili kişi, evlat edinme ilişkisinin kaldırılmasını talep edebilir ancak noksanlıklar bu arada ortadan kalkmış veya sadece usule ilişkin olup ilişkinin kaldırılması evlâtlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecek olursa bu yol ile evlat edinme ilişkisinin kaldırılması talep edilemez.

Prof. Dr. Turgut AKINTÜRK’e göre evlat edinme “medeni hukuk işlemi” olarak görülür; Prof. Dr. Mustafa DURAL’a göre evlat edinme “mahkeme kararıyla kurulan hukuki ilişki” olarak görülür.


Türk Medeni Kanunu (TMK)
Akıntürk/Karaman, Aile Hukuku 2.Cilt, Beta Yayınları-2015
Dural/Oğuz/Gümüş, Türk Özel Hukuku Cilt III, Filiz Yayınları-2017
Dural/Öz, Türk Özel Hukuku Cilt IV, Filiz Yayınları-2018

Furkan Avcı [ Y318 ]

 

1+
Yazıyı Paylaş;
Furkan Avcı

Furkan Avcı

Tarafından yayımlandı.| KTO Karatay Üniversitesi Hukuk Fakültesi | Yazarın Diğer Yazılarına Gitmek İçin Tıklayınız.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir